Cảm giác châm chích, kiến bò hoặc mất cảm giác ở đầu ngón có thể xuất hiện thoáng qua sau khi ngồi sai tư thế. Tê tay chân là thiếu chất gì lại là vấn đề cần quan tâm khi triệu chứng tái diễn, kéo dài hoặc kèm theo mệt mỏi, yếu cơ và mất thăng bằng.
Thiếu vitamin B12, B1 hay một số dưỡng chất khác có thể ảnh hưởng đến thần kinh, nhưng đây không phải nguyên nhân duy nhất. Người bệnh cần xác định đúng yếu tố gây tê trước khi tự bổ sung vitamin.
I. Giải đáp tê tay chân là thiếu chất gì thường gặp nhất?
Tình trạng tê, châm chích hoặc bỏng rát có thể liên quan đến thiếu một số vitamin nhóm B, đặc biệt là vitamin B12 và vitamin B1. Ngoài ra, sự thiếu hụt vitamin E hoặc rối loạn nồng độ canxi, kali, natri cũng có thể ảnh hưởng đến cảm giác và hoạt động của cơ.
MedlinePlus liệt kê thiếu vitamin B1, B6, B12 và folate trong số những nguyên nhân có thể gây tê hoặc châm chích. Tuy nhiên, triệu chứng này còn xuất hiện do chèn ép dây thần kinh, tiểu đường, bệnh tuyến giáp, thoát vị đĩa đệm, hội chứng ống cổ tay, tuần hoàn kém hoặc tác dụng của thuốc.
Vì thế, câu trả lời cho tê tay chân là thiếu chất gì không thể chỉ dựa vào cảm giác bên ngoài. Những dưỡng chất thường được xem xét gồm:
-
Vitamin B12: Dưỡng chất quan trọng đối với tế bào máu và hệ thần kinh.
-
Vitamin B1: Tham gia chuyển hóa năng lượng và duy trì hoạt động của dây thần kinh.
-
Vitamin B6: Thiếu hụt có thể liên quan đến rối loạn thần kinh, nhưng bổ sung quá liều cũng gây tổn thương dây thần kinh.
-
Vitamin E: Thiếu hụt nghiêm trọng có thể gây yếu cơ và giảm cảm giác ở tay chân.
-
Folate: Thiếu folate thường đi kèm những thiếu hụt dinh dưỡng khác.
-
Chất điện giải: Nồng độ canxi, kali hoặc natri bất thường có thể gây cảm giác châm chích.
II. Vitamin B12 và tình trạng tê bì kéo dài
Khi được hỏi tê bì chân tay thiếu chất gì, vitamin B12 thường là dưỡng chất đầu tiên cần được xem xét. Cơ thể cần B12 để duy trì tế bào thần kinh khỏe mạnh và sản xuất tế bào máu.
Thiếu vitamin B12 có thể gây:
-
Tê hoặc châm chích tại bàn tay, bàn chân.
-
Mệt mỏi và suy nhược.
-
Da nhợt nhạt.
-
Khó giữ thăng bằng.
-
Trí nhớ suy giảm.
-
Đau, đỏ hoặc viêm lưỡi.
-
Tim đập nhanh trong trường hợp thiếu máu.
NIH cho biết những thay đổi thần kinh như tê và châm chích ở tay, chân có thể xuất hiện khi thiếu vitamin B12. Triệu chứng đôi khi tiến triển trong nhiều năm vì cơ thể dự trữ lượng B12 tương đối lớn.
Vitamin B12 tự nhiên chủ yếu có trong thịt, cá, trứng, sữa và các sản phẩm động vật. Người ăn thuần chay có thể sử dụng thực phẩm tăng cường B12 hoặc sản phẩm bổ sung theo tư vấn chuyên môn.
III. Thiếu vitamin B1 có gây tê tay chân không?
Vitamin B1, còn gọi là thiamin, giúp cơ thể chuyển hóa thức ăn thành năng lượng và tham gia hoạt động của hệ thần kinh. Thiếu B1 nghiêm trọng có thể gây bệnh beriberi, trong đó tổn thương thần kinh ngoại biên là một biểu hiện quan trọng.
Khi cân nhắc tê tay chân là thiếu chất gì, vitamin B1 cần được chú ý nếu người bệnh có chế độ ăn nghèo dinh dưỡng, kém hấp thu hoặc sử dụng rượu kéo dài. NIH cho biết thiếu thiamin có thể gây bệnh lý thần kinh ngoại biên; người lệ thuộc rượu cũng có nguy cơ thiếu hụt cao hơn do khả năng hấp thu và dự trữ thiamin suy giảm.
Nguồn thực phẩm cung cấp vitamin B1 gồm:
-
Ngũ cốc nguyên hạt.
-
Thịt lợn nạc.
-
Cá.
-
Các loại đậu.
-
Hạt và sản phẩm ngũ cốc được tăng cường vi chất.
Không nên tự uống vitamin B1 liều cao chỉ vì xuất hiện cảm giác tê. Việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân, chế độ ăn và kết quả đánh giá sức khỏe.
IV. Vai trò của vitamin B6, vitamin E và folate
IV.I. Vitamin B6 cần đủ nhưng không nên bổ sung quá mức
Khi tìm hiểu tê bì tay chân thiếu vitamin gì, nhiều người tự mua viên vitamin B tổng hợp hoặc B6. Đây là cách xử lý cần thận trọng.
Thiếu B6 đơn độc không phổ biến và thường xuất hiện cùng tình trạng thiếu các vitamin nhóm B khác. Đáng chú ý, sử dụng vitamin B6 liều cao kéo dài có thể gây bệnh lý thần kinh cảm giác, mất phối hợp vận động và tê bì tiến triển.
Do đó:
-
Không uống nhiều sản phẩm cùng chứa vitamin B6.
-
Kiểm tra hàm lượng trên nhãn thực phẩm bổ sung.
-
Không tự dùng liều cao để điều trị tê.
-
Trao đổi với bác sĩ nếu đang dùng viên B6 nhưng triệu chứng tăng lên.
IV.II. Vitamin E và folate
Thiếu vitamin E hiếm gặp ở người có chế độ ăn bình thường, nhưng có thể xảy ra ở người mắc bệnh gây kém hấp thu chất béo. Thiếu hụt nghiêm trọng có khả năng gây tổn thương thần kinh, yếu cơ, mất cảm giác ở tay chân và suy giảm khả năng kiểm soát vận động.
Folate cũng có vai trò trong quá trình tạo tế bào máu. Tuy nhiên, tự bổ sung axit folic liều cao có thể che lấp tình trạng thiếu vitamin B12: thiếu máu được cải thiện nhưng tổn thương thần kinh do thiếu B12 vẫn tiếp tục.
V. Không phải mọi trường hợp tê đều do thiếu chất
Dù câu hỏi tê tay chân là thiếu chất gì được tìm kiếm phổ biến, nhiều trường hợp hoàn toàn không bắt nguồn từ dinh dưỡng. Cảm giác tê thoáng qua có thể xảy ra khi ngồi bắt chéo chân, nằm đè lên cánh tay hoặc giữ một tư thế quá lâu.
Các nguyên nhân khác gồm:
-
Hội chứng ống cổ tay: Dây thần kinh tại cổ tay bị chèn ép.
-
Thoát vị đĩa đệm: Rễ thần kinh ở cổ hoặc lưng bị kích thích.
-
Bệnh thần kinh do tiểu đường: Đường huyết cao kéo dài gây tổn thương thần kinh.
-
Suy giáp: Có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa và dây thần kinh.
-
Tuần hoàn máu kém: Máu không được cung cấp đầy đủ đến chi.
-
Zona thần kinh: Virus có thể gây đau, tê và bỏng rát theo đường dây thần kinh.
-
Tác dụng của thuốc: Một số thuốc điều trị ung thư, nhiễm trùng hoặc co giật có thể ảnh hưởng đến thần kinh.
-
Sử dụng nhiều rượu: Có thể vừa gây độc thần kinh vừa làm tăng nguy cơ thiếu vitamin.
MedlinePlus cho biết cảm giác châm chích có thể bắt đầu từ ngón chân, bàn chân rồi lan lên chân, tay trong một số dạng bệnh thần kinh ngoại biên. Người bệnh cũng có thể gặp đau bỏng rát, yếu cơ hoặc giảm khả năng giữ thăng bằng.
Người tập thể thao cũng có thể bị tê do giày quá chật, chấn thương, tư thế tập sai hoặc dây thần kinh bị chèn ép. Triệu chứng kéo dài sau khi nghỉ ngơi vẫn cần được kiểm tra.
VI. Bác sĩ xác định nguyên nhân tê tay chân bằng cách nào?
Để trả lời chính xác tê tay chân là thiếu chất gì, bác sĩ có thể hỏi về thời điểm xuất hiện, vị trí tê, chế độ ăn, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.
Các cách kiểm tra có thể được chỉ định gồm:
-
Công thức máu nhằm phát hiện thiếu máu.
-
Xét nghiệm lượng vitamin B12 và folate.
-
Kiểm tra đường huyết.
-
Xét nghiệm tuyến giáp.
-
Đánh giá canxi, kali, natri.
-
Kiểm tra chức năng gan, thận.
-
Đo dẫn truyền thần kinh.
-
Điện cơ khi nghi ngờ tổn thương thần kinh hoặc cơ.
-
Chẩn đoán hình ảnh nếu nghi chèn ép rễ thần kinh.
Không phải người bệnh nào cũng cần phải làm toàn bộ xét nghiệm. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên biểu hiện và tiền sử cụ thể. MedlinePlus cho biết xét nghiệm máu, nước tiểu, điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh có thể được sử dụng khi đánh giá bệnh lý thần kinh ngoại biên.
VII. Ăn gì và xử lý ra sao khi thường xuyên bị tê?
Trước khi mua viên uống, người bệnh nên duy trì khẩu phần đa dạng và theo dõi triệu chứng. Những nội dung tin tổng hợp không thể thay thế kết quả khám hoặc xét nghiệm cá nhân.
Một số hướng hỗ trợ gồm:
-
Ăn đủ thịt, cá, trứng hoặc sữa nếu không kiêng thực phẩm động vật.
-
Bổ sung ngũ cốc nguyên hạt, đậu và rau xanh vào khẩu phần.
-
Sử dụng hạt và dầu thực vật với lượng phù hợp.
-
Hạn chế rượu bia.
-
Kiểm soát đường huyết.
-
Thay đổi tư thế liên tục khi làm việc.
-
Không ngồi bắt chéo chân hoặc tì cổ tay quá lâu.
-
Chọn giày vừa chân.
-
Ngủ đủ giấc và duy trì vận động phù hợp.
-
Không tự uống vitamin B6 hoặc vitamin tổng hợp liều cao.
Nếu tê tay chân kéo dài, lan rộng hoặc ảnh hưởng khả năng cầm nắm, đi lại, người bệnh nên khám chuyên khoa. Việc bổ sung đúng dưỡng chất chỉ có hiệu quả khi thiếu hụt thực sự là nguyên nhân.
VIII. Tóm lại
Tê tay chân là thiếu chất gì thường liên quan đến vitamin B12, B1, B6, vitamin E, folate hoặc rối loạn chất điện giải, nhưng không phải trường hợp nào cũng do dinh dưỡng. Chèn ép dây thần kinh, tiểu đường, bệnh tuyến giáp và thoát vị đĩa đệm cũng có thể gây triệu chứng tương tự.
Người bệnh không nên tự bổ sung vitamin liều cao mà cần khám nếu tê kéo dài. Tê đột ngột kèm yếu liệt hoặc nói khó phải được cấp cứu ngay.
Nguồn: Sưu tầm
